Why ads on spokensanskrit.org?
Panchatantra stories:
STORY 1 STORY 2 STORY 3 STORY 4 STORY 5 STORY 6
Hitopadesha stories:
STORY 1 STORY 2 STORY 3


Adopted from Hitopadesha, Book II

This story and some others from Hitopadesha are given as translation exercises in Walter Harding Maurer's excellent introduction into the Sanskrit language:

©Walter Harding Maurer, The Sanskrit Language. An Introductory Grammar and Reader. Volume 1, ISBN 9780415491433. Published 2009 by Routledge

See also the very useful accompanying website https://www.thesanskritlanguage.com, where the exercise texts (including the Hitopadesha stories) can be heard as audio files.

Drawing by Kashish, Noida (UP), India



In order to obtain a translation of any word of the story from the dictionary, simply click on it!
If the dictionary does not contain an exact translation, remove the ending of the word letter for letter in the input box, or split a compound appropriately.

The  Lion,  the  Old  Hare  and  the  Well 
    १  एकदा  कश्चिद्‌  सिंहः  पर्वतस्य  शिखरे  महावनस्य  समीपे  अवसत् 

    २  सः  सर्वदा  मृगाणां  वधं  कृत्वा  अभक्षयत्‌ 

    ३  ततः  सर्वैः  मृगैः  मेलकं  कृत्वा  अयं  सिंहः  विज्ञप्तः 

    ४  देव  किमर्थं  सर्वेषां  मृगाणां  वधं  करोषि 

    ५  वयं  एव  त्वदाहारार्थं  प्रत्यहं  एकं  एव  मृगं  उपनयामः  इति 

    ६  सिंहेन  उक्तम्‌ 

    ७  यदि  इच्छथ  तदा  एवं  भवतु  इति 

    ८  ततः  प्रभृति  ते  मृगाः  प्रत्यहं  एव  एकं  मृगं  तस्मै  दुर्वृत्ताय  सिंहाय  उपानयन्‌ 

    ९  अथ  कदाचिद्‌  एकस्य  वृद्धस्य  शशस्य  काल:  प्राप्तः 

    १०  यत:  सिंहस्य  समीपं  मन्‍दं  मन्‍दं  अगच्छत्‌  ततः  सः  सिंहः  महत्या  क्षुधया  पीडितः  कोपात्‌  तं  शश्कं    अवदत् 

    ११  कुतः  विलम्बसे  त्वं  इति 

    १२  शशकः  तं  अभ्यभाषत 

    १३  क्षमां  प्रार्थये 

    १४  अहं  न  अपराद्धः 

    १५  मार्गे  अन्येन  सिंहेन  बलात्‌  धृतः  पुनः  आगमनाय  तस्य  समीपे  शपथं  कृत्वा  त्वां  निवेदयितुं  अहं  अत्र  आगतः  इति 

    १६  तस्य  शशकस्य  तद्  वचनं  श्रुत्वा  सः  सिंहः  परं  कोपं  गत्वा  प्रत्यभाषत 

    १७  सत्वरं  अस्य  सिंहस्य  समीपं  मां  नय  इति 

    १८  तदनन्तरं  सः  शशकः  तं  सिंहं  गहीत्वा  गम्भीरं  कूपं  गत्वा  तं  अभ्यभाषत 

    १९  अत्रागम्य  पश्य  इति  उक्त्वा  तस्मिन्  जले  तस्य  प्रतिबिम्बं  एव  अदर्शयत् 

    २०  ततः  सः  सिंहः  दर्पेण  आध्मातः  तस्य  प्रतिबिम्बस्य  उपरि  आत्मानं  निक्षिप्य  पञ्चत्वं  गतः 

1    ekadA  kazcid‌  siMhaH  parvatasya  zikhare  mahAvanasya  samIpe  avasat .

2    saH  sarvadA  mRgANAM  vadhaM  kRtvA  abhakSayat‌ .

3    tataH  sarvaiH  mRgaiH  melakaM  kRtvA  ayaM  siMhaH  vijJaptaH .

4    deva  kimarthaM  sarveSAM  mRgANAM  vadhaM  karoSi .

5    vayaM  eva  tvadAhArArthaM  pratyahaM  ekaM  eva  mRgaM  upanayAmaH  iti .

6    siMhena  uktam‌ .

7    yadi  icchatha  tadA  evaM  bhavatu  iti .

8    tataH  prabhRti  te  mRgAH  pratyahaM  eva  ekaM  mRgaM  tasmai  durvRttAya  siMhAya  upAnayan‌ .

9    atha  kadAcid‌  ekasya  vRddhasya  zazasya  kAla:  prAptaH .

10    yata:  siMhasya  samIpaM  man‍daM  man‍daM  agacchat‌  tataH  saH  siMhaH  mahatyA  kSudhayA  pIDitaH  kopAt‌  taM  zazkaM    avadat .

11    kutaH  vilambase  tvaM  iti .

12    zazakaH  taM  abhyabhASata .

13    kSamAM  prArthaye .

14    ahaM  na  aparAddhaH .

15    mArge  anyena  siMhena  balAt‌  dhRtaH  punaH  AgamanAya  tasya  samIpe  zapathaM  kRtvA  tvAM  nivedayituM  ahaM  atra  AgataH  iti .

16    tasya  zazakasya  tad  vacanaM  zrutvA  saH  siMhaH  paraM  kopaM  gatvA  pratyabhASata .

17    satvaraM  asya  siMhasya  samIpaM  mAM  naya  iti .

18    tadanantaraM  saH  zazakaH  taM  siMhaM  gahItvA  gambhIraM  kUpaM  gatvA  taM  abhyabhASata .

19    atrAgamya  pazya  iti  uktvA  tasmin  jale  tasya  pratibimbaM  eva  adarzayat .

20    tataH  saH  siMhaH  darpeNa  AdhmAtaH  tasya  pratibimbasya  upari  AtmAnaM  nikSipya  paJcatvaM  gataH .

You may give us feedback on this new feature to info@spokensanskrit.org
This will help us to continue working on the project.
If you come across a word for which you definitely cannot get help from the dictionary, please let us know as well.