Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit
Why ads on spokensanskrit.org?
Panchatantra stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7
Story 8
Hitopadesha stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7


Adopted from Hitopadesha, Book II

This story and some others from Hitopadesha are given as translation exercises in Walter Harding Maurer's excellent introduction into the Sanskrit language:

©Walter Harding Maurer, The Sanskrit Language. An Introductory Grammar and Reader. Volume 1, ISBN 9780415491433. Published 2009 by Routledge

See also the very useful accompanying website https://www.thesanskritlanguage.com, where the exercise texts (including the Hitopadesha stories) can be heard as audio files.



In order to obtain a translation of any word of the story from the dictionary, simply click on it!
If the dictionary does not contain an exact translation, remove the ending of the word letter for letter in the input box, or split a compound appropriately.

The  Twice-born  and  his  plate  of  Barley 
      १  पूर्वस्मिन्  काले  केनचिद्  द्विजेन  यवैः  पूर्णः  शरावः  प्राप्तः 

      २  यतः  सः  दरिद्रः  अभवत्  ततः  इमं  यवपूर्णं  शरावं  प्राप्य  तस्य  हृदये  प्रभूतः  संतोषः  जातः 

      ३  अनन्तरं  स्वग्रामं  त्यक्त्वा  चिरकालीनस्य  मित्रस्य  कुम्भकारस्य  मण्डपिकां  गत्वा  तत्र  रात्र्यां  शय्यायां  शयित्वा  एवं  अचिन्तयत्‌ 

      ४  यदि  अहं  इमं  यवपूर्णं  शरावं  विक्रीय  कतिपयान्  कपर्दकान्  प्राप्नोमि  तदा  तैः  कपर्दकैः  अन्यान्  घटान्  क्रीत्वा  विक्रीय  अनेकधा  वृद्धेन  धनेन  प्रभूतानि  अन्यानि  द्रव्यानि  उपक्रीय  अनेन प्रकारेण  धनस्य  संचयं  उत्पाद्य  चतस्रः  पत्नीः  परीणयामि 

      ५  ततः  तासु  पत्नीषु  अधिकरूपवत्यां  अधिकं  अनुरागं  करोमि 

    ६  यदा  यदा  ताः  अन्याः  नार्यः  ईर्ष्यया  द्वन्द्वं  कुर्वन्ति  तदा  तदा  अहं  कोपेन  आकुलः  इत्थं  अनेन  लगुडेन  ताः  ताडयामि 

      ७  इति  उक्त्वा  शय्यायाः  उत्थाय  तेन  द्विजेन  लगुडः  क्षिप्तः 

      ८  अतः  तेन  लगुडेन  तस्य  यवपूर्णः  शरावः  चुर्णितः  भाण्डानि  च  प्रभूतानि  भग्नानि 

      ९  एषां  भाण्डानां  भङ्गस्य  शब्देन  कुम्भकारेण  आगम्य  तद्‌  दृष्ट्वा  सः  द्विजः  तिरस्कृतः  मण्डपिकायाः  च  बहिष्कृतः 

      pUrvasmin  kAle  kenacid  dvijena  yavaiH  pUrNaH  zarAvaH  prAptaH .

      yataH  saH  daridraH  abhavat  tataH  imaM  yavapUrNaM  zarAvaM  prApya  tasya  hRdaye  prabhUtaH  saMtoSaH  jAtaH .

      anantaraM  svagrAmaM  tyaktvA  cirakAlInasya  mitrasya  kumbhakArasya  maNDapikAM  gatvA  tatra  rAtryAM  zayyAyAM  zayitvA  evaM  acintayat‌ .

      yadi  ahaM  imaM  yavapUrNaM  zarAvaM  vikrIya  katipayAn  kapardakAn  prApnomi  tadA  taiH  kapardakaiH  anyAn  ghaTAn  krItvA  vikrIya  anekadhA  vRddhena  dhanena  prabhUtAni  anyAni  dravyAni  upakrIya  anena prakAreNa  dhanasya  saMcayaM  utpAdya  catasraH  patnIH  parINayAmi .

      tataH  tAsu  patnISu  adhikarUpavatyAM  adhikaM  anurAgaM  karomi .

    yadA  yadA  tAH  anyAH  nAryaH  IrSyayA  dvandvaM  kurvanti  tadA  tadA  ahaM  kopena  AkulaH  itthaM  anena  laguDena  tAH  tADayAmi .

      iti  uktvA  zayyAyAH  utthAya  tena  dvijena  laguDaH  kSiptaH .

      ataH  tena  laguDena  tasya  yavapUrNaH  zarAvaH  curNitaH  bhANDAni  ca  prabhUtAni  bhagnAni .

      eSAM  bhANDAnAM  bhaGgasya  zabdena  kumbhakAreNa  Agamya  tad‌  dRSTvA  saH  dvijaH  tiraskRtaH  maNDapikAyAH  ca  bahiSkRtaH .

You may give us feedback on this new feature to info@spokensanskrit.org
This will help us to continue working on the project.
If you come across a word for which you definitely cannot get help from the dictionary, please let us know as well.