Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit
Why ads on spokensanskrit.org?
Panchatantra stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7 Story 8
Hitopadesha stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7
Sugandha Stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7 Story 8
Jataka Stories:
Story 1


Adopted from Hitopadesha, Book II

This story and some others from Hitopadesha are given as translation exercises in Walter Harding Maurer's excellent introduction into the Sanskrit language:

©Walter Harding Maurer, The Sanskrit Language. An Introductory Grammar and Reader. Volume 1, ISBN 9780415491433. Published 2009 by Routledge

See also the very useful accompanying website https://www.thesanskritlanguage.com, where the exercise texts (including the Hitopadesha stories) can be heard as audio files.

Drawing by Krishna, Noida (UP), India



In order to obtain a translation of any word of the story from the dictionary, simply click on it!
If the dictionary does not contain an exact translation, remove the ending of the word letter for letter in the input box, or split a compound appropriately.

The  Brahman  and  the  Mongoose 
    १  केनचिद्  ब्राह्मणेन  श्राद्धं  दातुं  आह्वानं  नरेश्वरात्‌  लब्धम्‌ 

    २  यस्मात्‌  तस्य  भार्या  तस्मिन्  काले  गृहे  न  अभवत्‌  तस्मात्‌  बालस्य  रक्षार्थं  तत्र  न  अन्यः  अतिष्ठत्‌ 

    ३  यदि  सत्वरं  न  गच्छामि  तदा  अन्यः  कश्चिद्‌  आह्वानं  ग्रहीष्यति  इति  चिन्तयित्वा  तेन  द्विजेन  दीर्घं  कालं  पालितं  नकुलं  मम  बालस्य  रक्षार्थं  अवस्थापयामि  इति  निर्णीतम्‌ 

    ४  अनन्तरं  एकः  सर्पः  बालस्य  समीपं  आगम्य  नकुलेन  दृष्टः  व्यापादितः  च 

    ५  श्राद्धं  कृत्वा  ब्राह्मणेन  गृहं  प्रत्यागम्य  रक्तेन  विलिप्तं  नकुलं  अवलोक्य  मम  पुत्रः  नकुलेन  भक्षितः  इति  चिन्तयित्वा  सः  नकुलः  लगुडेन  हतः 

    ६  सः  सहसा  एव  पञ्चत्वं  गतः 

    ७  ततः  ब्राह्मणः  पुत्रं  शय्यायां  सुस्थं  दृष्ट्वा  महत्  पापं  मया  कृतं  इति  विदित्वा  परमं  विषादं  गतः 

    kenacid  brAhmaNena  zrAddhaM  dAtuM  AhvAnaM  narezvarAt‌  labdham‌ .

    yasmAt‌  tasya  bhAryA  tasmin  kAle  gRhe  na  abhavat‌  tasmAt‌  bAlasya  rakSArthaM  tatra  na  anyaH  atiSThat‌ .

    yadi  satvaraM  na  gacchAmi  tadA  anyaH  kazcid‌  AhvAnaM  grahISyati  iti  cintayitvA  tena  dvijena  dIrghaM  kAlaM  pAlitaM  nakulaM  mama  bAlasya  rakSArthaM  avasthApayAmi  iti  nirNItam‌ .

    anantaraM  ekaH  sarpaH  bAlasya  samIpaM  Agamya  nakulena  dRSTaH  vyApAditaH  ca .

    zrAddhaM  kRtvA  brAhmaNena  gRhaM  pratyAgamya  raktena  viliptaM  nakulaM  avalokya  mama  putraH  nakulena  bhakSitaH  iti  cintayitvA  saH  nakulaH  laguDena  hataH .

    saH  sahasA  eva  paJcatvaM  gataH .

    tataH  brAhmaNaH  putraM  zayyAyAM  susthaM  dRSTvA  mahat  pApaM  mayA  kRtaM  iti  viditvA  paramaM  viSAdaM  gataH .

You may give us feedback on this new feature to info@spokensanskrit.org
This will help us to continue working on the project.
If you come across a word for which you definitely cannot get help from the dictionary, please let us know as well.