Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit
Why ads on spokensanskrit.org?
Panchatantra stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7 Story 8
Hitopadesha stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7
Sugandha Stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7 Story 8
Jataka Stories:
Story 1



The translation of the text below from English into Sanskrit was done as part of a competition by spokensanskrit.org.
The text was submitted by the winner of the competition, who wishes to remain anonymous.


The English version of this text is story #019 presented at The Illustrated Jataka: Other Stories of the Buddha by C.B. Varma , where there is also given a Hindi- Translation of the text.



In order to obtain a translation of any word of the story from the dictionary, simply click on it!
If the dictionary does not contain an exact translation, remove the ending of the word letter for letter in the input box, or split a compound appropriately.

कालबाहुः 
kAlabAhuH 
    १  एकदा,  केनचित्  शुकद्वयं  गृहीत्वा  महाराजाय  विक्रीतम् 

    २  तौ  शुकौ  भ्रातरौ  आस्ताम् 

    ३  ज्येष्टस्य  शुकस्य  नाम  राधः  आसीत् 

    ४  कनिष्टस्य  नाम  पोत्तपादः  इति 

    ५  राजा  शुकद्वयस्य  सुन्दर्या  चेष्टया  आकृष्टः  अभवत् 

    ६  अतः  सः  राजप्रासादे  एकस्मिन्  सुवर्णपञ्जरे  शुकद्वयं  संस्थाप्य  रक्षितवान् 

    ७  शुकद्व्याय  मधुतुषधान्यदीनां  खाद्यवस्तूनां  दानं  स्वर्णपात्रैः  कृतवान् 

    ८  उत्तमरीत्या  तस्य  परिचारं  कृतवान् 

    ९  अतः  शुकौ  सुवर्णपञ्जरे  सुखजीवनं  यापितवन्तौ 

    १०  महाराजस्य  अतिथयः  अपि  शुकद्वयेन  आकृष्टवन्तः  आसन् 

    ११  ते  सर्वे  प्रशंसां  कृतवन्तः 

    १२  एकस्मिन्  दिने  कश्चन  व्याधः  कृष्णवर्णीयवानरं  एकं  आनीय  महाराजाय  अर्पितवान् 

    १३  ततः  महाराजस्य  अवधानं  सर्वं  शुकद्वयात्  वानरस्य  उपरि  पतितम् 

    १४  महाराजस्य  एतेन  व्यवहारेण  पोत्तपादः  खिन्नः  उद्विग्नः  च  अभवत् 

    १५  किन्तु  राधः  एतेन  अप्रभावितः  आसीत् 

    १६  अन्यस्मिन्  दिने,  पोत्तपादः  जनानां  एतादृशं  परिवर्तितव्यवहारं  असहन्  स्वविचारान्  भ्रातरं  उक्तवान् 

    १७  "हे  भ्रातः  पूर्वं  सर्वैः  आवयोः  पोषणं  अभवत् 

    १८  इदानीं  आवयोः  तिरस्कारः  भवति 

    १९  एषः  उचितः  न 

    २०  तर्हि  आवाभ्यां  एतस्मात्  राजप्रासादात्  निर्गन्तव्यं  ननु  ?" 

    २१  राधः  स्वभ्रातरं  शान्तिं  कर्तुं  बोधवचनं  उक्तवान्  यत्  "रे  कनिष्ट!  जीवने  सुखदःखादीनां  निरन्तरता  न  भवति,  तथा  एव  प्रशंसानिन्दादीनां,  मानावमानानां  च  निरन्तरता  न  भवति 

    २२  ते  अनित्याः  तात्कालिकाः  च 

    २३  कदाचित्  लिपन्ति,  कदाचित्  अपसर्पन्ति 

    २४  अतः  एतैः  व्यवहारैः  केनचितपि  न  शोचनीयः" 

    २५  तथापि  पोत्तपादः  खिन्नः  आसीत्  यतः  जनानां  आसक्तिः  वानरे  एव  आसीत्,  यः  वानरः  मुखविकारेण,  कर्णकम्पनेन  च  जनान्  आकर्षितवान् 

    २६  पोत्तपादस्य  मनोभावं  सम्यक्  अवगम्य,  राधः  पुनः  पोत्तपादं  अवदत्  "हे  प्रिय  भ्रातः  चिन्ता  मास्तु  शीघ्रमेव  वानरस्य  निजस्वरूपं  जनाः  अवगच्छन्ति 

    २७  तदा  जनाः  पुनः  त्वं  उचितसम्मानेन  सह  पोषयिष्यन्ति" 

    २८  वानरस्य  शरीरविकारैः  अङ्गविकारैः  कुशब्दैः  च  युवराजाः  तदा  तदा  भीतवन्तः  रुदितवन्तः  च 

    २९  एतैः  एव  विकारैः  वानरस्य  निजस्वरूपं  स्पष्टं  अभवत् 

    ३०  यदा  महाराजः  वानरस्य  एतादृशानां  भयंकरचेष्टानां  विषये  श्रुतवान्  तदा  एव  सः  सेवकैः  तं  वानरं  प्रसादात्  बहिष्कृतवान् 

    ३१  एवं  अन्ते  शुकौ  सम्मानेन  सह  उचितस्थानं  पुनः  प्राप्तवन्तौ 

1    ekadA,  kenacit  zukadvayaM  gRhItvA  mahArAjAya  vikrItam .

2    tau  zukau  bhrAtarau  AstAm .

3    jyeSTasya  zukasya  nAma  rAdhaH  AsIt .

4    kaniSTasya  nAma  pottapAdaH  iti .

5    rAjA  zukadvayasya  sundaryA  ceSTayA  AkRSTaH  abhavat .

6    ataH  saH  rAjaprAsAde  ekasmin  suvarNapaJjare  zukadvayaM  saMsthApya  rakSitavAn .

7    zukadvyAya  madhutuSadhAnyadInAM  khAdyavastUnAM  dAnaM  svarNapAtraiH  kRtavAn .

8    uttamarItyA  tasya  paricAraM  kRtavAn .

9    ataH  zukau  suvarNapaJjare  sukhajIvanaM  yApitavantau .

10    mahArAjasya  atithayaH  api  zukadvayena  AkRSTavantaH  Asan .

11    te  sarve  prazaMsAM  kRtavantaH .

12    ekasmin  dine  kazcana  vyAdhaH  kRSNavarNIyavAnaraM  ekaM  AnIya  mahArAjAya  arpitavAn .

13    tataH  mahArAjasya  avadhAnaM  sarvaM  zukadvayAt  vAnarasya  upari  patitam .

14    mahArAjasya  etena  vyavahAreNa  pottapAdaH  khinnaH  udvignaH  ca  abhavat .

15    kintu  rAdhaH  etena  aprabhAvitaH  AsIt .

16    anyasmin  dine,  pottapAdaH  janAnAM  etAdRzaM  parivartitavyavahAraM  asahan  svavicArAn  bhrAtaraM  uktavAn .

17    "he  bhrAtaH  pUrvaM  sarvaiH  AvayoH  poSaNaM  abhavat .

18    idAnIM  AvayoH  tiraskAraH  bhavati .

19    eSaH  ucitaH  na .

20    tarhi  AvAbhyAM  etasmAt  rAjaprAsAdAt  nirgantavyaM  nanu  ?" .

21    rAdhaH  svabhrAtaraM  zAntiM  kartuM  bodhavacanaM  uktavAn  yat  "re  kaniSTa!  jIvane  sukhadaHkhAdInAM  nirantaratA  na  bhavati,  tathA  eva  prazaMsAnindAdInAM,  mAnAvamAnAnAM  ca  nirantaratA  na  bhavati .

22    te  anityAH  tAtkAlikAH  ca .

23    kadAcit  lipanti,  kadAcit  apasarpanti .

24    ataH  etaiH  vyavahAraiH  kenacitapi  na  zocanIyaH" .

25    tathApi  pottapAdaH  khinnaH  AsIt  yataH  janAnAM  AsaktiH  vAnare  eva  AsIt,  yaH  vAnaraH  mukhavikAreNa,  karNakampanena  ca  janAn  AkarSitavAn .

26    pottapAdasya  manobhAvaM  samyak  avagamya,  rAdhaH  punaH  pottapAdaM  avadat  "he  priya  bhrAtaH  cintA  mAstu  zIghrameva  vAnarasya  nijasvarUpaM  janAH  avagacchanti .

27    tadA  janAH  punaH  tvaM  ucitasammAnena  saha  poSayiSyanti" .

28    vAnarasya  zarIravikAraiH  aGgavikAraiH  kuzabdaiH  ca  yuvarAjAH  tadA  tadA  bhItavantaH  ruditavantaH  ca .

29    etaiH  eva  vikAraiH  vAnarasya  nijasvarUpaM  spaSTaM  abhavat .

30    yadA  mahArAjaH  vAnarasya  etAdRzAnAM  bhayaMkaraceSTAnAM  viSaye  zrutavAn  tadA  eva  saH  sevakaiH  taM  vAnaraM  prasAdAt  bahiSkRtavAn .

31    evaM  ante  zukau  sammAnena  saha  ucitasthAnaM  punaH  prAptavantau .

You may give us feedback on this new feature to info@spokensanskrit.org
This will help us to continue working on the project.
If you come across a word for which you definitely cannot get help from the dictionary, please let us know as well.