Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit
Why ads on spokensanskrit.org?
Panchatantra stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7 Story 8
Hitopadesha stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7
Sugandha Stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7 Story 8
Jataka Stories:
Story 1


From: PANCHATANTRA KATHAH - A collection of stories from Panchatantra in simple Sanskrit, collected by VISHWASA. Publisher - SAMSKRITA BHARATI - 'Aksharam', 8th Cross, Girinagar, Bangalore - 560085.
ISBN 81-88220-22-1



In order to obtain a translation of any word of the story from the dictionary, simply click on it!
If the dictionary does not contain an exact translation, remove the ending of the word letter for letter in the input box, or split a compound appropriately.

मूर्खम्‌  उद्दिश्य  उपदेशः 
mUrkham‌  uddizya  upadezaH 
    १  कश्चन  पर्वतः  आसीत्‌ 

    २  तत्र  बहवः  वानराः  वसन्ति  स्म 

    ३  कदाचित्‌  हेमन्तसमयः  प्राप्तः 

    ४  सर्वत्र  वातावरणे  अत्यन्तं  शैत्यम्‌  आसीत्‌ 

    ५  हिमपातः  अपि  भवति  स्म 

    ६  एतादृशं  दुस्सहं  शैत्यं  सोढुम्‌  अशक्ताः  वानराः  कम्पन्ते  स्म 

    ७  एकदा  कश्चित्‌  वानरः  कुतश्चित्‌  कानिचित्‌  गुञ्जाफलानि  आनीतवान्‌ 

    ८  तानि  गुञ्जाफलानि  अग्निकणसद्दशानि  आसन्‌ 

    ९  अतः  वानराः  चिन्तितवन्तः  एतान्‌  अग्निकणान्‌  मध्ये  स्थापयित्वा,  परितः  शुष्कानि  पर्णानि  स्थापयित्वा  फूत्कारं  कुर्मः  चेत्‌  अग्निः  उत्पद्यते 

    १०  तेन  वयं  शैत्यपीडां  दूरीकर्तुं  शक्नुमः  इति 

    ११  एवं  चिन्तयित्वा  ते  गुञ्जाफलानि  मध्ये  स्थापयित्वा  परितः  पर्णानि  स्थापितवन्तः 

    १२  फूत्कारं  कर्तुम्‌  आरब्धवन्तः 

    १३  परन्तु  महता  प्रयत्नेन  अपि  अग्निः  न  उत्पन्नः 

    १४  सूचीमुखः  नाम  पक्षी  एतत्‌  सर्वं  पश्यन्‌  आसीत्‌ 

    १५  वानराणां  वृथाप्रयासं  दृष्ट्वा  सः  उक्तवान्‌  भोः  मूर्खाः  एते  अग्निकणाः  न 

    १६  अपि  तु  एतानि  गुञ्जाफलानि 

    १७  भवन्तः  किमर्थं  व्यर्थश्रमम्‌  अनुभवन्ति  कुत्रापि  गुहायां  निर्वातप्रदेशः  अस्ति  वा  इति  अन्विष्यन्तु 

    १८  तत्र  गत्वा  तिष्ठन्तु  इति 

    १९  तेषु  एकः  वृद्धः  वानरः  आसीत्‌ 

    २०  सः  सूचीमुखम्‌  उक्तवान्‌  अरे  मूर्ख  किं  करणीयं,  किं  न  करणीयम्‌  इति  वयं  सम्यक्‌  जानीमः 

    २१  भवतः  उपदेशः  न  अपेक्षितः 

    २२  मौनं  इतः  गच्छतु  इति 

    २३  परन्तु  सूचीमुखः  तस्य  वाक्यम्‌  अनादृत्य  पुनः  किमर्थं  वृथा  श्रमम्‌  अनुभवन्ति  भवन्तः  ?"  इति  वक्तुम्‌  आरब्धवान्‌ 

    २४  सूचीमुखस्य  उपदेशेन  कुपितः  कश्चन  वानरः  तं  पक्षयोः  गृहीत्वा  शिलातले  घट्टितवान्‌ 

    २५  तेन  घट्टनेन  सूचीमुखः  मृतः 

    २६  अतः  मूर्खम्‌  उद्दिश्य  उपदेशः  अस्माकं  विनाशाय  एव  भवति 

1    kazcana  parvataH  AsIt‌ .

2    tatra  bahavaH  vAnarAH  vasanti  sma .

3    kadAcit‌  hemantasamayaH  prAptaH .

4    sarvatra  vAtAvaraNe  atyantaM  zaityam‌  AsIt‌ .

5    himapAtaH  api  bhavati  sma .

6    etAdRzaM  dussahaM  zaityaM  soDhum‌  azaktAH  vAnarAH  kampante  sma .

7    ekadA  kazcit‌  vAnaraH  kutazcit‌  kAnicit‌  guJjAphalAni  AnItavAn‌ .

8    tAni  guJjAphalAni  agnikaNasaddazAni  Asan‌ .

9    ataH  vAnarAH  cintitavantaH  etAn‌  agnikaNAn‌  madhye  sthApayitvA,  paritaH  zuSkAni  parNAni  sthApayitvA  phUtkAraM  kurmaH  cet‌  agniH  utpadyate .

10    tena  vayaM  zaityapIDAM  dUrIkartuM  zaknumaH  iti .

11    evaM  cintayitvA  te  guJjAphalAni  madhye  sthApayitvA  paritaH  parNAni  sthApitavantaH .

12    phUtkAraM  kartum‌  ArabdhavantaH .

13    parantu  mahatA  prayatnena  api  agniH  na  utpannaH .

14    sUcImukhaH  nAma  pakSI  etat‌  sarvaM  pazyan‌  AsIt‌ .

15    vAnarANAM  vRthAprayAsaM  dRSTvA  saH  uktavAn‌  bhoH  mUrkhAH  ete  agnikaNAH  na .

16    api  tu  etAni  guJjAphalAni .

17    bhavantaH  kimarthaM  vyarthazramam‌  anubhavanti  kutrApi  guhAyAM  nirvAtapradezaH  asti  vA  iti  anviSyantu .

18    tatra  gatvA  tiSThantu  iti .

19    teSu  ekaH  vRddhaH  vAnaraH  AsIt‌ .

20    saH  sUcImukham‌  uktavAn‌  are  mUrkha  kiM  karaNIyaM,  kiM  na  karaNIyam‌  iti  vayaM  samyak‌  jAnImaH .

21    bhavataH  upadezaH  na  apekSitaH .

22    maunaM  itaH  gacchatu  iti .

23    parantu  sUcImukhaH  tasya  vAkyam‌  anAdRtya  punaH  kimarthaM  vRthA  zramam‌  anubhavanti  bhavantaH  ?"  iti  vaktum‌  ArabdhavAn‌ .

24    sUcImukhasya  upadezena  kupitaH  kazcana  vAnaraH  taM  pakSayoH  gRhItvA  zilAtale  ghaTTitavAn‌ .

25    tena  ghaTTanena  sUcImukhaH  mRtaH .

26    ataH  mUrkham‌  uddizya  upadezaH  asmAkaM  vinAzAya  eva  bhavati .

You may give us feedback on this new feature to info@spokensanskrit.org
This will help us to continue working on the project.
If you come across a word for which you definitely cannot get help from the dictionary, please let us know as well.