Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit
Why ads on spokensanskrit.org?
Panchatantra stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7 Story 8
Hitopadesha stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7
Sugandha Stories:
Story 1 Story 2 Story 3 Story 4 Story 5 Story 6 Story 7 Story 8
Jataka Stories:
Story 1


From: Sugandha - A collection of short moral stories written by various authors. Publisher - SAMSKRITA BHARATI - 'Aksharam', 8th Cross, Girinagar, Bangalore - 560085.
ISBN 81-88220-27-2



In order to obtain a translation of any word of the story from the dictionary, simply click on it!
If the dictionary does not contain an exact translation, remove the ending of the word letter for letter in the input box, or split a compound appropriately.

विवेकः 
vivekaH 
    १  पूर्व  कलिङ्गराज्ये  सत्यगुप्तः  नाम  राजा  आसीत् 

    २  तस्य  पुत्रः  कमलपीडः 

    ३  राजपुत्रः  एषः  बहू  अध्यायनम्  कृतवान्‌  आसीत् 

    ४  यद्यपि  एषः  अतीव  बुद्धिमान्‌,  किन्तु  अहङ्कारी 

    ५  सः  सर्वदा  महाराजम्  एव  उपहसति  स्म 

      ६  महाराजः  विवेकी 

    ७  स्वपुत्रस्य  दोषं  ज्ञात्वा  सः  बहुधा  खेदम्‌  अनुभवति  स्म 

    ८  महाराजस्य  समीपे  विशालम्  सैन्यम्‌  आसीत् 

    ९  कदाचित्‌  राजकुमारः  सेनाविषये  उक्तवान्‌  पितः  एतत्  सैन्यं  व्यर्थम्‌ 

    १०  अस्य  सैन्यस्य  वर्धने  वृथा  धनव्यायः 

    ११  किम्‌  एतेन  प्रयोजनम्‌  ?"  इति 

    १२  पुत्र  भवान्‌  न  जानाति 

    १३  युद्धकाले  सैन्यम्‌  अत्यावश्यकम्‌ 

    १४  तदर्थं  सर्वदा  सैनिकानां  रक्षणं  पोषणं  च  करणीयम्‌ 

    १५  तथा  कृतं  चेदेव  सैनिकाः  युद्धकाले  प्राणापायम्‌  अविगणय्य  युद्धं  कुर्वन्ति 

    १६  राज्यस्य  रक्षणं  कुर्वन्ति  इति  उक्तवान्‌  राजा 

    १७  युद्धसमये  एव  धनं  दत्तं  चेत्‌  बहवः  जनाः  लभ्यन्ते 

    १८  अन्नक्षेपणेन  यथा  काकाः  अगच्छन्ति  तथा  धनदानेन  जनाः  अहमहमिकया  आगच्छन्ति  इति  सगर्वम्‌  उक्तवान्‌  राजकुमारः 

    १९  राजा  तदा  तूष्णीं  स्थितवान्‌ 

    २०  राजा  तद्दिने  रात्रौ  पुत्रम्‌  एकत्र  नीतवान्‌ 

    २१  तत्र  अन्नं  स्थापयित्वा  पुत्रम्‌  उक्तवान्‌  पुत्र  इदानीं  काकान्‌  आह्वयतु  इति 

    २२  रात्रौ  कथं  वा  काकाः  आगच्छन्ति  किं  भवान्‌  मूर्खः  ?"  इति  पृष्टवान्‌  राजकुमारः 

    २३  पुत्र  न  अहं  मूर्खः  भवतः  अविवेकस्य  निवारणार्थम्‌  अहम्  एवं  कृतवान्‌ 

    २४  यथा  रात्रौ  अन्नदाने  कृते  अपि  काकाः  न  आगच्छन्ति,  तथैव  युद्धकाले  धने  दत्ते  अपि  जनाः  न  लभ्यन्ते 

    २५  अतः  देशरक्षणार्थं  सर्वदा  सैन्यं  रक्षणीयम्  इति  पुत्रम्‌  उपदिष्टवान्‌  राजा 

1    pUrva  kaliGgarAjye  satyaguptaH  nAma  rAjA  AsIt .

2    tasya  putraH  kamalapIDaH .

3    rAjaputraH  eSaH  bahU  adhyAyanam  kRtavAn‌  AsIt .

4    yadyapi  eSaH  atIva  buddhimAn‌,  kintu  ahaGkArI .

5    saH  sarvadA  mahArAjam  eva  upahasati  sma .

6    mahArAjaH  vivekI .

7    svaputrasya  doSaM  jJAtvA  saH  bahudhA  khedam‌  anubhavati  sma .

8    mahArAjasya  samIpe  vizAlam  sainyam‌  AsIt .

9    kadAcit‌  rAjakumAraH  senAviSaye  uktavAn‌  pitaH  etat  sainyaM  vyartham‌ .

10    asya  sainyasya  vardhane  vRthA  dhanavyAyaH .

11    kim‌  etena  prayojanam‌  ?"  iti .

12    putra  bhavAn‌  na  jAnAti .

13    yuddhakAle  sainyam‌  atyAvazyakam‌ .

14    tadarthaM  sarvadA  sainikAnAM  rakSaNaM  poSaNaM  ca  karaNIyam‌ .

15    tathA  kRtaM  cedeva  sainikAH  yuddhakAle  prANApAyam‌  avigaNayya  yuddhaM  kurvanti .

16    rAjyasya  rakSaNaM  kurvanti  iti  uktavAn‌  rAjA .

17    yuddhasamaye  eva  dhanaM  dattaM  cet‌  bahavaH  janAH  labhyante .

18    annakSepaNena  yathA  kAkAH  agacchanti  tathA  dhanadAnena  janAH  ahamahamikayA  Agacchanti  iti  sagarvam‌  uktavAn‌  rAjakumAraH .

19    rAjA  tadA  tUSNIM  sthitavAn‌ .

20    rAjA  taddine  rAtrau  putram‌  ekatra  nItavAn‌ .

21    tatra  annaM  sthApayitvA  putram‌  uktavAn‌  putra  idAnIM  kAkAn‌  Ahvayatu  iti .

22    rAtrau  kathaM  vA  kAkAH  Agacchanti  kiM  bhavAn‌  mUrkhaH  ?"  iti  pRSTavAn‌  rAjakumAraH .

23    putra  na  ahaM  mUrkhaH  bhavataH  avivekasya  nivAraNArtham‌  aham  evaM  kRtavAn‌ .

24    yathA  rAtrau  annadAne  kRte  api  kAkAH  na  Agacchanti,  tathaiva  yuddhakAle  dhane  datte  api  janAH  na  labhyante .

25    ataH  dezarakSaNArthaM  sarvadA  sainyaM  rakSaNIyam  iti  putram‌  upadiSTavAn‌  rAjA .

You may give us feedback on this new feature to info@spokensanskrit.org
This will help us to continue working on the project.
If you come across a word for which you definitely cannot get help from the dictionary, please let us know as well.